Хүлэмжийн хий

Хүлэмжийн хий нь нарнаас ирж буй цацраг туяаг өөртөө шингээж аван цацруулцаг нэгэн төрлийн агаарын давхарга юм. Энэ үйл явц нь хүлэмжийн нөлөөний гол учир шалтгаан юм. Озон буюу O3, усны уур ,метан, нитро буюу N2O ,CO2 гэсэн хийнүүд нь дэлхийн агаар мандал голчлон зонхилох хүлэмжийн хийнүүд юм. Нарны аймаг-ийн Сугар, Марс гаригууд болон Санчир гаригийн дагуул Титан-ы агаар мандал нь хүлэмжийн нөлөө явагдаж болох хийг агуулсан байдаг. Хүлэмжийн хий нь дэлхийн температурт ихээр нөлөөлдөг, хүлэмжийн хийгүй байсан бол дэлхийн гадаргын дундаж температур 33°C байх байсан бөгөөд одоо байгаагаас дундажаар 14°C бага дулаантай байх байжээ. Аж үйлдвэрийн эрин үеийн эхлэл 1750-1800 оны үед чулуужсан түлж болох нүүрсийг дэлхий даяар хэрэглэж байсан нь агаар мандал дахь (CO2)буюу нүүрс хүчлийн хоёрдогч исэл 280 ppm ээс 397 ppm болоход хүргэжээ. Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй агаар мандал дахь (CO2)нь карбон сууртай түлшний шаталт, голчлон мод, нүүрс, шатахуун болон байгалийн хийн шатаалтаас болж ихэсч байна.

Хүлэмжийн бус хийнүүд
Агаар мандлын гол бүрэлдэхүүн болох Азот(N2), хүчилтөрөгч (O2), аргон (Ar)-ууд нь хүлэмжийн хий биш юм. Эдгээр хийнүүд нь хүлэмжийн хий бишийн учир нь молекулууд нь ижил элементийн 2 атом агуулж байгаа нь юм. Тиймээс эдгээр хийнүүд нь бараг л Хэт улаан туяа-ны нөлөөнд автдаггүй. Бас 2 өөр атомын бүтэц бүхий Молекул-ын бүтэцтэй нүүрстөрөгчийн исэл (CO) эсвэл устөрөгчийн хлорид(HCI) зэрэг нь хэт улаан туяаг шингээж авдаг хэдий ч молекулууд нь агаар мандалд хурдан задардаг учир тэд хүлэмжийн нөлөөнд тодотгох үүрэг гүйцэтгээд байдаггүй.

Дэлхий дахь хүлэмжийн нөлөөнд үүлний үзүүлэх нөлөө
Дэлхий дахь хүлэмжийн нөлөөнд нөлөө үзүүлэгч хий бус нөлөөлөгч нь үүл юм. Бас л нарны туяаг өөртөө шингээн цацруулдаг нь хүлэмжийн хийтэй адилхан үр дүнг үзүүлдэг. Үүл нь агаар мандалд буй усны дусал болон мөсөн талстууд юм.

Хүлэмжийн нөлөө явагдахад агаар мандал дахь хийнүүдийн үзүүлж буй нөлөө
Хий бүр өөр өөрсдийн онцгой шинж чанар, хэмжээ тархалтаараа хүлэмжийн нөлөөнд нөлөөлдөг. Бас шууд бус хүчин зүйлүүд ч нөлөөлнө. Жишээлбэл молекулдсуурьтай шууд цацраг ялгаруулах метан нь нүүрстөрөгчийн давхар исэлээс даруй 72 дахин хүчирхэгээр хүлэмжийн нөлөөг явагдуулдаг. Нөгөө талаас шууд туяа цацруулах метаны нөлөөлөл нь озоныг бүрэлдэхэд дэмжлэг болдог байна. Хэрэв эдгээр хийнүүдийг хүлэмжийн нөлөө явагдахад нөлөөлдөг байдлаар нь дарааллуулах юм бол бид үүнийг олж харна.

Хийн нэр Химийн тэмдэг Үзүүлэх хувь нэмэр
Усны уур H2O 36-72%
Нүүрстөрөгчийн давхар исэл CO2 9-26%
Метан CH4 4-9%
Озон O3 3-7%

Хийнүүдийн агаар мандалд оршин тогтнох хугацаа
Усны уур нь агаар мандалд дундажаар 9 өдөр болдог. Бусад голчлох хүлэмжийн хийнүүд нь маш сайн холилдсон учраас агаар мандлаас алга болоход маш олон жил шаардагддаг. Хүлэмжийн хийг агаар мандлыг орхидог хугацааг баталгаатай хэлэхэд маш хэцүү. Нүүрстөрөгчийн давхар исэлийн агаар мандалд оршин тогтнох хугацаа нь тогтворгүй байдаг бөгөөд дундаж тооцоогоор (CO2) нь агаар мандлаас бүрэн арилахдаа 30-95 жил байдаг. Энэ тооцоолол нь (CO2) ийн молекулууд нь далайн усанд шингэх, фотоситезд оролцох зэрэг хэд хэдэн үйл явцыг оролцуулан тооцоолсон байна. Ихэвчлэн нийт ялгарч байгаа (CO2) -ийн тал хувь нь бүтэн зуунд агаармандлаас арилдаг бол 20 хувь нь олон мянган жил агаар мандалд арилалгүй тогтдог.