administrator

Генетик нөөц гэж юу вэ?


2018/11/06
  • Ургамал, амьтан, бичил биетний болон бусад гаралтай удамшлын функционал нэгж агуулсан аливаа материалыг генетик материал гэнэ.
  • Нүдэнд үл үзэгдэгч эсийн бүтэцгүй вирусээс эхлээд бактери, эгэл биетэн, замаг, мөөгөнцөр,бүх төрлийн дээд, доод ургамал, сээр нуруугүй болон сээр нуруутан амьтад, өөрөөр хэлбэл энэ дэлхий дээр оршин тогтнож буй  бүхий л амьд биес генетик материалыг өөртөө агуулж байдаг.
  • Амьтан, ургамал, бичил биетний нийт генетик материал дундаас бодит болон боломжит үнэ цэнэ бүхий хэсгийг нь генетик нөөц хэмээн нэрлэнэ.Генетик нөөцөд генетик материалаас гадна генээс үүсэлтэй биохимийн нэгдлүүдийг ч мөн хамааруулан авч үздэг.

Генетик нөөцийн эх үүсвэр юу вэ

  • Амьтан (байгалийн болон тэжээвэр амьтан)
  • Ургамал (байгалийн болон таримал ургамал)
  • Бичил биетэн (вирус, бактери, мөөгөнцөр, эгэл биетэн)

Эдгээр биологийн организмаас гадна цуглуулгаас авсан ургамлын хатаамал, ханд үр, бичил биетний өсгөвөр зэрэг нь генетик нөөцийн эх үүсвэр болдог.

Генетик нөөцийг хэрхэн илрүүлж юунд ашигладаг вэ

Олон мянган жилийн турш хүн төрөлхтөн биологийн болон генетик нөөцийг ашигласаар ирсэн бөгөөд энэ хэрэглээнээс бий болсон уламжлалт мэдлэг нь орчин үед шинэ бүтээгдэхүүн, шинжлэх ухааны шинэ нээлтүүдийг гаргах үндэс суурь болсоор байна.

Амьтан, ургамал, бичил биетний ген болон биохимийн найрлагыг лабораторийн нөхцөлд судлах замаар генетик нөөцийг илрүүлж болохоос гадна генетик нөөцтэй холбоотой уламжлалт мэдлэгийг бүртгэх замаар генетик нөөцийг илрүүлнэ.

 Генетик нөөцийг бодит бүтээгдэхүүн болгон хувиргахад  асар их цаг хугацаа, хөдөлмөр, өртөг шаарддаг бөгөөд  Хөдөө аж ахуй, Биотехнологи, Эмийн үйлдвэрлэлийн салбарт өргөнөөр ашиглаж байна.

Өнөөдөр бидний өдөр тутамдаа хэрэглэж байгаа хүнсний бүтээгдэхүүн, эм, био бэлдмэл, гоо сайхны бүтээгдэхүүн зэргийг генетик материалаас эсхүл, түүнээс санаа авч синтетик материал гарган авах замаар үйлдвэрлэж байна.

Ашиглах, үр шим хүртээх, хүртэх

Биологийн болон генетик нөөцөөр баялаг хэдий ч технологи сул хөгжсөн  улс орнууд энэ баялагаа дотооддоо ашиглаж үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх боломж хомс байгаа бол технологи өндөр хөгжсөн орнуудтай хамтран ашиглаж үр шим хүртсээр байна.

Монгол улс генетик нөөц ашиглалтаас үүдэх үр шимийг шудрага, эрх тэгш хүртээх, хүртэх тухай Нагояагийн протоколыг хүлээн зөвшөөрсөн Дэлхийн 97 орны нэг бөгөөд уг протоколоор Генетик нөөцийг эзэмшигч болон хэрэглэгчдэд ил тод, ойлгомжтой хууль эрхзүйн орчныг бий болгохыг улс орнуудад уриалсан байдаг.